Logorytmika w przedszkolu

Już niedługo rozpocznie się nowy rok szkolny. Niektórzy logopedzi po raz pierwszy staną przed koniecznością opracowania programu zajęć logorytmicznych dla przedszkolaków. Co taki program powinien zawierać? W jaki sposób dobrać ćwiczenia, zabawy, aby w trakcie zajęć rozwijać mowę dzieci i jednocześnie ich poczucie rytmu, wrażliwość na muzykę?

Pragnę podzielić się z Wami swoimi doświadczeniami w tym zakresie. Już dwa lata prowadziłam logorytmikę w przedszkolu, w grupie mieszanej.

Istnieją ogólne zasady pracy z piosenką na zajęciach logorytmicznych:

• Prezentacja piosenki.
• Omówienie piosenki - o czym jest, czy dziecko zrozumiało jej treść.
• Rozgrzewka motoryki dużej związana z treścią piosenki.
• Ćwiczenia artykulacyjne i oddechowe związane z tematyką piosenki.
• Ćwiczenia akcentowania wyrazów w zdaniu, pochodzącym z piosenki - ćwiczenia intonacji (kontur wznoszący i opadający)
• Ćwiczenia prozodii mowy - rytmizacja tekstu.
• Inscenizacja treści piosenki - za pomocą gestów umownych oddajemy treść piosenki. W ten sposób rozwijamy u dzieci komunikację niewerbalną.
• Ilustracja ruchowa do piosenki, która nie jest związana z treścią piosenki.    

Każde spotkanie z dziećmi rozpoczynam piosenką Na powitanie, a następnie w trakcie poszczególnych zajęć realizuję ćwiczenia mające na celu wszechstronny rozwój dzieci. 

Nadrzędnym celem zajęć jest usprawnianie aparatu oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnego oraz usprawnianie techniki mówienia poprzez frazowanie śpiewanego i mówionego tekstu, wypowiadanie ze zmienną intonacją głosek, sylab, wyrazów, zdań, rymowanek i wierszyków, a także poprzez ćwiczenia ortofoniczne i dźwiękonaśladowcze. Dzieci chętnie naśladują odgłosy otoczenia i czynności ludzkiego organizmu - śmiech, chrapanie, dmuchanie czy chuchanie.

Ważną rolę podczas zajęć odgrywa rozwijanie percepcji i pamięci słuchowej. Kształtowaniu tych umiejętności służą ćwiczenia w rozpoznawaniu dźwięków otoczenia wydawanych przez różne przedmioty, zwierzęta, instrumenty, ćwiczenia w rozpoznawaniu źródeł dźwięków, ich natężenia, wysokości i barwy, ćwiczenia w dobieraniu rymów. W tym miejscu nie można zapomnieć o ćwiczeniach rytmizujących - wystukiwanie lub wyklaskiwanie rytmu, rytmizację wypowiedzi czy odtwarzanie rytmu poprzez ruch swobodny (przy akompaniamencie naturalnym lub perkusyjnym), planowany.

Pisząc program zajęć logorytmicznych należy także w nim uwzględnić usprawnianie motoryki dużej i małej dzieci oraz ich znajomość schematu własnego ciała i orientację w przestrzeni. Utrwalanie poleceń "do góry", "w dół", "w bok", "do przodu", "do tyłu", "w prawo", "w lewo" u dzieci w wieku przedszkolnym jest niezbędne. Przedszkolaki na ogół mają jeszcze duże trudności ze wskazaniem swoich prawych i lewych części ciała.  

Na zakończenie zajęć warto zastosować ćwiczenia wyciszające i wyhamowujące. Może być to piosenka na pożegnanie lub ćwiczenia inicjujące określoną reakcję dziecka na wcześniej ustalony sygnał słowny, dźwiękowy bądź wizualny na tle muzyki relaksacyjnej.

I jeszcze jedna wskazówka: na zajęciach logorytmicznych mile widziane są rekwizyty.

Publikacje, do których sięgam przygotowując zajęcia logorytmiczne (głównie przydatne do ćwiczeń słuchowo-ruchowych):

1. Barańska M., 2013, Klaśnij, tupnij, raz i dwa! Zabawy ze śpiewem (w komplecie z 3 płytami CD), Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
2. Barańska M., Gąsieniec S., 2018, Dźwięki mowy, rytm i ruch. Piosenki z zabawami kształtującymi słuch fonemowy, sprawność ruchową i ruchowo-słuchową (w komplecie z 2 płytami CD), Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
3. Forecka-Waśko K., 2011, W rytmie skoków i podskoków. Piosenki i zabawy muzyczne dla dzieci (w komplecie z płytą CD), Gdańsk, Wydawnictwo:Harmonia.
4. Klaman T., 2017, Piosenki-Bąbelki. Zabawy z muzyką dla dzieci (w komplecie z płytą CD), Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
5. Klaman T., 2017, Piosenki-Cukierki. Zabawy z muzyką dla dzieci (w komplecie z płytą CD), Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
6. Klaman T., 2017, Piosenki-Perełki. Zabawy z muzyką dla dzieci (w komplecie z płytą CD), Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
7. Klaman T., 2018, Gra w kolory. Zabawy z muzyką dla dzieci (w komplecie z płytą CD), Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
8. Ludkiewicz E., Ludkiewicz B. J., 2016, Rozwijam się śpiewająco. Piosenki z zabawami dla dzieci (w komplecie z płytą CD), Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
9. Newlaczyl A., Szłapa K., Tomasik I., 2019, Zabawy logorytmiczne dla najmłodszych. Ćwiczenia wykorzystywane w profilaktyce i terapii lodopedycznej, rytmice oraz nauczaniu przedszkolnym i zintegrowanym, Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
10. Praca zbiorowa, 2016, Co to? Kto to? Ćwiczenia i zabawy z dźwiękiem (w komplecie z płytą CD), Warszawa, Wydawnictwo: Seventh Sea.
11. Szłapa K., Tomasik I., Wrzesiński S., 2019, Historyjki słuchowe i dźwięki. Materiał ilustracyjno-dźwiękowy do usprawniania percepcji i pamięci słuchowej dla dzieci i młodzieży (w komplecie z 2 płytami CD), Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
12. Zuchowska R. H., 2011, Od aktora do zielarza. Piosenki i zabawy muzyczne (w komplecie z płytą CD), Lublin, Wydawnictwo: Polihymnia.

Aby rozwijać wrażliwość dzieci na muzykę i umiejętność aktywnego słuchania utworów, sięgam po dzieła muzyki klasycznej. Są to głównie:

1. Brahms Johannes Kołysanka
2. Daquin Luis-Claude Kukułka
3. Mozart Wolfgang Amadeus Eine kleine Nachtmusik
4. Musorgski Modest Taniec kurcząt w skorupkach (z cyklu "Obrazki z wystawy")
5. Offenbach Jacques Kankan
6. Rimski-Korsakow Nikołaj Lot trzmiela
7. Strauss Batia Comedians Galop
8. Strauss Johann (ojciec) Marsz Radetzkiego
9. Strauss Johann (syn) Odgłosy wiosny
10. Vivaldi Antonio Cztery pory roku

Wybierając utwory na zajęcia należy pamiętać, aby były skomponowane w skali durowej, ponieważ mają one wesoły nastrój, Utworów z skali molowej należy raczej unikać, ponieważ są smutne. 

Przy wyborze ćwiczeń językowych warto sięgnąć do książek:

1. Kiepiela-Koperek A., 2017, Głoska, sylaba, słowo. Scenariusze grupowych zajęć logopedycznych dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
2. Maćkowiak A., 2012, Wielka księga zagadek, Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
3. Skorek M. E., 2010, 100 tekstów do ćwiczeń logopedycznych, Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.
4. Tońska-Mrowiec, 2005, Języczkowe przygody i inne bajeczki logopedyczne, Gdańsk, Wydawnictwo: Harmonia.

Życzę wielu wspaniałych pomysłów 

przy tworzeniu programu zajęć logorytmicznych 

i  dużo radości przy jego realizacji w nadchodzącym roku szkolnym.

Zapomniana gra"Piekło-niebo" jako pomoc logopedyczna

Gra "Piekło-niebo" towarzyszyła mi w okresie mojego dzieciństwa. To łatwe do wykonania origami służyło do wszelkich wyliczanek i wróżb. Obecnie jest zapomniana, a szkoda, ponieważ bardzo dobrze sprawdza się jako pomoc logopedyczna.

Kiedy po nią sięgam? Korzystam z niej najczęściej do urozmaicenia żmudnych ćwiczeń podczas utrwalania głosek w sylabach, logotomach czy nauce kolorów lub cyfr.

Jeśli jej nie znacie lub nie pamiętacie, jak ją wykonać obejrzyjcie ten filmik.

Na początek potrzebny jest kartka A3 bloku rysunkowego (kolor według Waszego uznania) i nożyczki.  A następnie Wasza inwencja twórcza dostosowana do potrzeb pacjenta. Możliwości jest mnóstwo.

W jaki sposób wykorzystać tę pomoc w pracy z dzieckiem? To proste:

1. Dziecko trzyma "zabawkę" i wykonuje taką ilość ruchów (licząc na głos), jaką poda logopeda lub jaką samo wyrzuci kostką go gry. Ćwiczymy dodatkowo liczenie i pośrednio wyhamowanie.
2. Po wykonaniu ruchów dziecko nazywa znajdujące się na widniejących czterech polach sylaby, cyfry, kolory itp.
3. Następnie czynności powtarzamy.

Propozycje wykorzystania gry "Piekło-niebo":

do utrwalania
głoski w sylabach

do utrwalania kolorów

do nauki liczenia

Dziecko jest aktywne. Nie tylko mówi, ale także wykonuje czynności manualne. Po zajęciach otrzymuje "zabawkę" do domu i chętniej powtarza ćwiczenia poza gabinetem logopedycznym.

Jeszcze pachnie farbą drukarską...

Właśnie odebrałam z wydawnictwa swoją drugą publikację. Tym razem postawiłam na lokalne wydawnictwo TAWA. Dzięki temu jestem nie tylko autorką książki, ale także jej dystrybutorem. 
Bardzo dziękuję Panu Waldemarowi Taurogińskiemu - właścicielowi wydawnictwa za profesjonalne czuwanie nad całym procesem wydawniczym.
Książka "Czytanie ze zrozumieniem tekstów przyrodniczych dla uczniów szkoły podstawowej" jest publikacją edukacyjną, po którą  mogą sięgnąć logopedzi, nauczyciele i rodzice.

Książka jest dostępna do kupienia na moim blogu w zakładce Sklep. 

Różnicowanie głosek z...zagadkami - część III

Mamy w końcu upragnione wakacje. W tym roku były one wyczekiwane z utęsknieniem nie tylko przez uczniów, ale także przez rodziców i nauczycieli. Nauczanie zdalne okazało się wyzwaniem. 

💗 W imieniu swoim oraz nauczycieli i specjalistów pracujących w oświacie chciałam podziękować wszystkim Rodzicom za towarzyszenie dzieciom w tej wyjątkowej formie edukacji, ich pomoc i wytrwałość. 💗

Na pewno powinny być to wakacje wolne od komputerów, laptopów, tabletów, ale nie od ćwiczeń logopedycznych.  W związku z tym zamieszczam III część krzyżówek - tym razem materiał  może być pomocnych do ćwiczeń w różnicowaniu głosek w wygłosie.

Zestaw krzyżówek można pobrać, klikając na obrazek lub w zakładce Autorskie materiały do pobrania.

Korelacja logopedii z przyrodą

Już wkrótce ukaże się na rynku wydawniczym kolejna moja publikacja - "Czytane ze zrozumieniem tekstów przyrodniczych dla uczniów szkoły podstawowej". Tym razem publikacja nawiązuje do jednej z kompetencji kluczowych rozwijanych w procesie nauczania/ uczenia się. Jest to kompetencja porozumiewania się w języku ojczystym poprzez rozróżnianie, rozumienie i wykorzystywanie różnych rodzajów tekstów - w tym przypadku tekstów przyrodniczych.

Czytanie ze zrozumieniem to umiejętność, którą należy ćwiczyć u dzieci od razu po opanowaniu przez nie czytania, czyli składania liter w wyrazy i wyrazów w zdania. Brak zdolności czytania ze zrozumieniem utrudnia naukę w szkole, jest przyczyną niepowodzeń szkolnych, ponieważ uczniowie mają problemy z przyswajaniem i zapamiętywaniem informacji, nie rozumieją sensu czytanej treści.

Publikacja zawiera 10 testów. Każdy test składa się z tekstu o tematyce przyrodniczej oraz 15 zadań sprawdzających jego rozumienie.

Podsumowaniem testu jest metryczka, która zawiera:

* badany zakres treści,

* rodzaj i formę zadania,

* proponowaną odpowiedź,

* punktację za zadanie.

W testach zostały zastosowane wszystkie typy zadań - otwarte i zamknięte:

* zadania rozszerzonej odpowiedzi (RO) - uczeń rozwiązuje zadanie wymagające wielu czynności, zapisuje kolejne kroki, przedstawia swoje rozumowanie;

* zadania krótkiej odpowiedzi (KO) - uczeń podaje rozwiązanie zadania, wpisując pojedynczy wyraz, bądź liczbę;

* zadania z luką (L) - uczeń uzupełnia zdanie brakującym wyrazem lub zwrotem, wpisuje brakujące słowa lub liczby;

* zadania wyboru wielokrotnego (WW) - uczeń wybiera prawidłową lub najlepszą odpowiedź spośród kilku podanych propozycji;

* zadania typu prawda-fałsz (P/F) - uczeń ocenia prawdziwość podanych zdań;

* zadania na dobieranie (D) - uczeń tworzy, według kryteriów pary elementów, które wybiera z dwóch zbiorów.

Logorytmika w domowym zaciszu

Wychodzę z założenia, że zawsze warto rozwijać swoje umiejętności i poszukiwać nowych pomysłów do pracy z dziećmi.

W okresie pandemii kursy i szkolenia przeniosły się do sieci, z resztą jak większość naszego życia. Nigdy wcześniej nie korzystałam z takiej formy dokształcania, ponieważ uważałam, że kontakt bezpośredni z prowadzącym jest nieodzowny. 
Postanowiłam jednak wziąć udział w e-webinarium poświęconym logorytmice - trochę na próbę, a trochę z ciekawości.

I to był strzał w dziesiątkę! Na jednym spotkaniu się nie skończyło. 
Webinaria obejmowały tematykę domowych zabaw logorytmicznych, które można także z powodzeniem wykorzystać podczas grupowych zajęć logorytmicznych w przedszkolu czy w trakcie indywidualnej terapii logopedycznej. 
Prowadzący - pan Piotr Tolsdorf dał wskazówki, w jaki sposób uczyć dzieci aktywnego słuchania muzyki i  przedstawił ciekawe pomysły na: 

• zabawy rozwijające poczucie rytmu, 
• zabawy doskonalące percepcję słuchową i słuch fonematyczny,
• zabawy rozwijające motorykę dużą i małą,
• ćwiczenia oddechowe,
• ćwiczenia spostrzegawczości i koncentracji.

 Zachęcam Was do udziału w zajęciach z "Panem od logorytmiki", ponieważ naprawdę warto. 

Różnicowanie głosek z... zagadkami - część II

Jest już druga część krzyżówek, które tym razem można wykorzystać do ćwiczeń w różnicowaniu głosek w śródgłosie.

Tak powstawały nowe krzyżówki. Nie ma to jak wersja papierowa. Łatwiej myśleć, gdy pomysły przelewa się na tradycyjną kartkę papieru. Przynajmniej mi. 

Zestaw krzyżówek można pobrać, klikając na obrazek lub w zakładce Autorskie materiały do pobrania.

Różnicowanie głosek z..... zagadkami

W czasie narodowej kwarantanny, jak chyba większość Polaków, dużo więcej czasu spędzałam przed komputerem. I właśnie przeglądając strony internetowe księgarni, zauważyłam, że pojawiło się wiele publikacji poświęconych zagadkom. Można powiedzieć, że zagadki przeżywają swój renesans! Ale to dobrze, ponieważ są one świetną formą stymulacji rozwoju umysłowego dzieci.

Zagadki, zwłaszcza te słowne - wierszowane lub nie, doskonalą umiejętności porównywania cech przedmiotów i zjawisk, dokonywania analizy oraz syntezy posiadanej wiedzy o rzeczywistości.

Już w pracy z czterolatkami możemy stosować zagadki. Oczywiście muszą one być dostosowane do ich wieku, zrozumiałe w treści i podkreślające charakterystyczne cechy przedmiotu. Pięciolatki i sześciolatki mogą się zmierzyć już z trudniejszą ich formą. Takimi zagadkami, które będą miały na celu uogólnianie i tworzenie definicji.  

Dzieci generalnie bardzo lubią rozwiązywać zagadki. W swojej pracy też chętnie po nie sięgam. Rzadko kiedy poświęcam całe zajęcia na rozwiązywanie zagadek, chyba że pracuję nad poszerzaniem słownika biernego i czynnego dziecka, kształtowaniem pojęć z danej dziedziny czy klasyfikowaniem przedmiotów. Na ogół zagadka jest przerywnikiem, ciekawym elementem moich zajęć.

Dla moich małych pacjentów przygotowuję krzyżówki, w których definicjami są właśnie zagadki. Jest to materiał przeznaczony dla starszych przedszkolaków i dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Jeśli nawet dziecko nie zna jeszcze dobrze liter, to może jedynie rozwiązać zagadkę, a osoba dorosła wpisać hasło do krzyżówki. Dziecko ma ponadto za zadanie dopasować obrazek do rozwiązania krzyżówki i pokolorować go.W ten sposób dodatkowo ćwiczą myślenie i koordynację słuchowo-wzrokową. Dzieci, które samodzielnie wpisują hasła do krzyżówki utrwalają wzrokowy obraz litery i ćwiczą koordynację wzrokowo-ruchową.

Na początek pragnę się z Wami podzielić krzyżówkami, które wykorzystuję do ćwiczeń w różnicowaniu głosek p-b, f-w, s-sz, z-ż/rz, c-cz, dz-dż, l-r, k-t, k-g, t-d w nagłosie. Sukcesywnie będę zamieszczała w zakładce Autorskie materiały do pobrania kolejne zestawy krzyżówek. 

Pomigajmy razem!

Od dwóch lat prowadzę zajęcia polskiego języka migowego w Niepublicznym Przedszkolu "Przyjazny Świat Malucha". Jest to jedyna placówka w Chełmie, w której odbywają się takie zajęcia dodatkowe i bynajmniej nie jest to przedszkole integracyjne.

Czy takie zajęcia są potrzebne? 

Myślę, że jak najbardziej. Chociażby z powodu potrzeby integracji, o której w obecnych czasach dużo się mówi. Przy mówieniu o integracji należy pamiętać także o tolerancji i akceptacji. Jest to coś, czego jako rodzice, wychowawcy, nauczyciele powinniśmy uczyć dzieci od ich najmłodszych lat. Dzieci w wieku przedszkolnym zaczynają interesować się otaczającym je światem, ludźmi, nawiązywać kontakty społeczne z rówieśnikami. Zadają mnóstwo pytań. To od nas - dorosłych i naszych odpowiedzi na ich ciekawe, ale niekiedy trudne pytania, zależy czy będą akceptowały tych, którzy różnią się w pewnym stopniu od nich samych.

Od 1 kwietnia 2012 roku osoby głuche mają prawo wyboru i używania polskiego języka migowego jako swojego języka. 12 września 2011 roku Prezydent RP Bronisław Komorowski podpisał ustawę o języku migowym i innych środkach wspierania komunikowania się. Polski język migowy został oficjalnie zdefiniowany w akcie prawnym jako język.

Osoby głuche znajdują się w specyficznej sytuacji. Ten rodzaj niepełnosprawności powoduje niemożność werbalnego komunikowania się z otoczeniem. O ile z osobami niepełnosprawnymi ruchowo czy niewidomymi możemy najczęściej swobodnie porozmawiać, o tyle nie mamy tej możliwości w przypadku kontaktów z osobami z uszkodzonym słuchem. Pierwszym krokiem w celu umożliwienia integracji świata ciszy osób głuchych z normalnym światem jest właśnie uczenie słyszących języka migowego.

Dlaczego zajęcia z przedszkolakami? 

Dlatego, że dzieci przedszkolne mają świetną pamięć. Zapamiętują znacznie więcej niż dorośli i robią to o wiele szybciej. Uczą się po prostu łatwiej. Uczenie języka migowego dzieci, poza wskazaniem na potrzebę integracji, pozytywnie wpływa na rozwój dziecka. Pobudza myślenie i wyobraźnię oraz ćwiczy koordynację wzrokowo-ruchową, orientację przestrzenną. Konieczność komunikowania się za pomocą rąk sprawia, że dzieci stają się sprawniejsza manualnie, co w przyszłości przełoży się na umiejętności grafomotoryczne, naukę pisania.

Moje osobiste doświadczenie jako nauczyciela języka migowego w przedszkolu? 

Jak najbardziej pozytywne. Dzieci chętnie i szybko przyswajają znaki pojęciowe. Szczególnie łatwo zapamiętują znaki im bliskie - dotyczące rodziny, zwierząt, kolorów, zabawek. Z łatwością migają proste zdania w czasie teraźniejszym, przyszłym i przeszłym. W języku migowym ważną rolę odgrywa mimika twarzy. Dzieci na zajęciach świetnie radzą sobie z przekazywaniem emocji w ten sposób. Z relacji rodziców wiem, że niektóre dzieci migają w domu i uczą domowników. Przedszkolaki mają jednak problem z opanowaniem alfabetu palcowego. Dopiero poznają litery i zapewne dlatego trudno zapamiętać im znaki liter. Nie mają utrwalonego wzorca poszczególnych liter.

Uczmy się języka migowego!

Parę słów o dyktandzie graficznym

Myślę, że każdy logopeda czy terapeuta, który pracuje z dziećmi w wieku szkolnym lub z osobami dorosłymi sięgnął lub wkrótce sięgnie po dyktando graficzne.

Pierwsze dyktanda graficzne powstały w latach 90-tych XX wieku, a za ich twórczynię uważa się Zofię Handzel -  logopedę, terapeutę i oligofrenopedagoga.

Z własnego doświadczenia zawodowego wiem, że jest to doskonałe ćwiczenie rozwijające percepcję wzrokową, koordynację ruchową i umiejętności grafomotoryczne. Sięgam po nie, prowadząc zajęcia z uczniami dyslektycznymi i z zaburzeniami koncentracji uwagi oraz z pacjentami po urazach czaszkowo-mózgowych, udarach, u których doszło do zaburzeń orientacji przestrzennej.

Kolejnym plusem dyktand graficznych jest to, że pacjent, po poprawnym wykonaniu zadania otrzymuje natychmiast nagrodę - symbol, rysunek, itp., która motywuje go do dalszej pracy, wzmacnia jego wiarę we własne siły i możliwości.

Jako pierwszy autorski materiał zamieszczam właśnie takie dyktando z kategorii Pojazdy. Link do pobrania znajduje się poniżej, a wszystkie ćwiczenia będą także dostępne w zakładce Autorskie materiały do pobrania.

Czas zacząć!

Witam wszystkich logopedów, terapeutów, rodziców i nauczycieli na moim blogu.

Długo dojrzewała we mnie myśl, aby stać się blogerką. I w końcu stało się! Blog zaczął funkcjonować. Mam nadzieję, że będzie miał wielu Czytelników.

Drodzy Czytelnicy, co znajdziecie na moim blogu?

Przede wszystkim ciekawe artykuły oraz darmowe autorskie materiały logopedyczne i edukacyjne adresowane do pacjentów w różnym wieku - dzieci w wieku przedszkolnym, szkolnym i osób dorosłych.

Serdecznie zapraszam.